Xasuustayda: AHUN Axmed Cabdi Nuur.

Markii iigu horeysay waxaan is maqalnay 26-kii December 2007 xili barqo ah anigoo  BBC Laanta Af-Somaliga ugasoo waramayey Boosaaso, AHUN Axmed Cabdi Nuur wuxuu  maalintaasi igala shaqeynayay warbixinta Afduubkii Loo geystay Labo ka mid ah Shaqaalihii MSF uga howlgeli jiray Boosaaso.

Waxyar kadib markii aan xaqiijinay in Afduubku dhacay waxaan booqanay goobtii falku kadhacay, waxaa i weheliya Agaasimahaygii SBCTV/Radio oo aan ka tirsana Mowliid Xaaji Cabdi, intaan joogay halkaasi waxaan Wareysi la yeeshay Shaqaalihii xarunta, qoysaskii MSF caawin jirtay iyo Saraakiisha laamaha amniga ee Puntland.

Shaqo dheer kadib waxaan kusoo laabanay xarunta SBC anagoo kasoo daahnay in wararka Idaacada aan xili hore soo saarno, balse madaama warka u weyn ahaa maalintaasi Afduubka dhacay, waxaan go’aansanay aniga iyo Agaasime Mowliid inaan warka korka kawada akhrino si talantaali ah iyadoo aysan waxba noo qorneen.

Si aan kala go’laheyn ayaan isula mugaabinay warka, codadka dadka aan wareysanay ayaa xaalad degdeg ah looga saaraya Firdhiyaha, Xooggaa markaa hadalka wadnoba  waxaa nalala soo gaaraya warqad uu ku qoranyahay war cusub, oo ku qornaan kara Soomaali ama English aad indhaha ku turjumayso si aad dadka Soomaali ugu sheegto waxa warqada ku qoran, sidaasi oo ay tahay waxaa isna isugaya AHUN Axmed Cabdi Nuur oo diyaarinaya si aan u bilowno wareysi xiisaleh.

Warka SBC wuxuu dhammaan jiray kahor intaan BBC soo gelin, taasi ayaana ii saamaxday in aniga oo nasan aan hore ka bilowno oo ka gaarsiino wareysi kooban, Axmed AHUN waxaa su’aalihiisa ka muuqatay khibrad weyn iyo tafatir heer sare ah, dhowr maalmood oo kale ayaan kusoo aaday isagoo shaqada u leh oo uu wareysiyo iyo warbixino igusoo duway marwalbo waxaan ka kororsan jiray aqoon hor leh gaar ahaan habka isku xirka warka.

Muddo kadib 2012, Nairobi anigoo subax dhex lugeynaya hotel Sarova Stanley ayuu si kedis ah iigasoo horbaxay AHUN Axmed, oo codkiisu uu ka caansanyahay muuqiisa, halkaasi ayeey noqotay inaan cabaar wakhti ku qaadano, isagu weli wuxuu ka tirsana BBC anigana waxaan la shaqeynayay Somali Channel TV, wakhtigaasi AHUN Axmed wuu dareensana Isbedelka xowliga ku socda ee ku dhacaya Warbaahinta adduunka iyo sida wakhti dhow loogu guurayo warbaahin dhex degan Mobile-ka. 

Alle ha u naxariistee wuxuu Axmed ka mid ahaa weriyayaashii kasoo shaqeeyay Radio Muqdisho kahor intuusan ku biirin BBC 1996, wuxuu ahaa xirfadle wax badan ku biiriyey warbaahinta Soomaalida si aad dhinaca tafatirka iyo dhexdhexaadnimada. 

Waxaan u tacsiyeenaya dhammaan shacabka Soomaaliyeed, si gaar ah qoyskiisii iyo saaxiibadiisa ay isku mihnada ahaayeen.

Marxuumka alle janadii ha geeyo Aamiin.

Walaalo aan wada dhalan

Sharaf bay ii ahayd inaan Mohamed Ahmed Ilkacase kusoo dhoweeyo Xarunta Madaxtooyada Puntland, waa saaxiib aan isku mihnad aheyn oo soo wada marnay marxalado kala duwan, mar ayaan Puntland iyo Soomaaliyaba ka aheyn labo weriye oo laga yaqaan haddana isku meel ka wada shaqeeya, isku Iskuulna soo noqday, dadka qaar waxay noo yaqaaneen Walaalo aan wada dhalan.

Waa saaxiib aan wakhtigu bedelin kaftama marxalad kasta, leh hal abuur xirfadi ku dheehantahay oo lagu gudbiyo wararka iyo Barnaamijyada. Wuxu marwalbo jecelyahay inuu dalkiisa iyo dadkiisa ku biiriyo wixii doorkiisa ah. 

Ilkacase wuxuu igusoo dhoweeyay Idaacadda SBC oo aheyd xaruntii Warbaahin ee ugu horeysay ee aan kashaqo billaabo, mar danbena waxaan ka wada shaqeynay ETN TV, dalka dibadiisa markaan u baxnay waxaan doorka warbaahin kasii wadnay Kenya xiligaasi oo weriyayaal badan ay halkaasi xarun u noqotay, waa meeshii aan ugasoo biiray Somali Channel TV. 

2013 ayaan Ilkacase ka sagootinay Nairobi isagoo u ambabaxay Canada halkaasi ayuuna sanadihii u danbeeyay ku noolaa, muddo kadib waxaan  isaga iyo Weriye Bulgaaz Abdirizak oo isna nala wakhti ahaa soona wada shaqeynay xiligii boosaaso aan 2017 ku Kulanay Sweden oo Reerku u deganyahay. 

Inkasta oo uu dalka muddo ka maqnaa haddana magaciisu iyo shaqadiisu waxay ahayd mid inala joogta, Wuxuu door muhim ah kasoo qaatay horumarinta Warbaahinta Puntland iyo Soomaaliyaba.

Haddaa kunooshahay Puntland ama si uun u adeegsato Golis Telecom, Ilkacase waa isaga qofka ka dhex hadla taleefanka. Taasi ayaa sababtay in isaga oo sanado dalka ka maqan hadana uu codkiisu baaqi kusii ahaado dhegaha dadka.

Saaxiib Ilkacase kusoo dhowoow Garoowe oo ay kugu danbeysay 2009, xiligaasi oo aynu wada tebinay Doorashadii lagu doortay Madaxweyne Cabdiraxmaan Faroole, waxaan rajeynaya in fariinta socdaalkaagu sii dhiirigeliyo qurbojoogta dalka kusoo laabanaysa oo qayb ka noqonaya horumarka socda.      

Alle ha u naxariisto G/Sare Cismaan Cumar Taliyihii Madaxtooyada Puntland

Alle ha u naxariistee G/Sare Cismaan Cumar Maxamed taliyihii Madaxtooyada Puntland, waxaan is baranay isagoo la shaqeynaya Madaxweyne Siciid Cabdullaahi Deni oo xiligaasi ahaa Wasiirkii Qorsheynta Dowladda Federaalka ah ee Soomaaliya, Laakiin wada shaqeynta ugu wanaagsan waxayna dhexmartay markii aan kawada howlgalnay Madaxtooyada Puntland.

Cismaan wuxuu ahaa howlkar ku wanaagsan shaqadiisa oo daacad ah, ayna  ka muuqatay marwalba masuuliyadda saaran, ma xasuusto mar uu shaqo ka daalay, mana xasuusto isaga oo aan feejigneyn, waxaa uu noloshiisa ku jiray heegan iyo diyaargarow ah inuu dalkiisa iyo dadkiisa difaaco isaga oo marwalbo safka hore uga jira waxkasta oo dalkan lagu difaacayo.

Wuxuu ka mid ahaa Ciidamadii Dowladdnimada geeyay Baydhabo xiligii uu Madaxweynaha Soomaaliya ahaa alle ha u naxariistee Cabdullaahi Yuusuf Axmed, wuxuu sidoo kale lasoo shaqeeyey Ra'iisalwasaarihii hore Cumar Cabdirashiid Cali Sharmaake, isagoo shaqooyin kala duwan oo dhinaca amniga ah kasoo qabtay Madaxtooyada Soomaaliya.

Dadaal shaqo oo uu muujiyey isagoo ah illaalada gaarka ah ee Madaxweynaha Dowladda Puntland Mudane siciid Cabdulaahi Deni, wuxuu Cismaan ku muteystay in 14 May 2020 loo magacaabo Taliyaha Ciidamada Madaxtooyada Puntland, oo uu runtii shaqo wanaagsan ka qabtay.

Anigu shakhsiyan wuxuu ii ahaa saaxiib wanaagsan oo uusan wakhtigu bedelin, kaftama marka ay ugu adagtahay in la hadlo, wuxuu ahaa dhiirigeliye , hoggaamiye ciidan marmar noqda askari aan waxba dheereyn askarta uu taliyaha u yahay, waayo wuxuu ahaa qof aan isla weyneen.

Alle ha u naxariistee G/Sare Cismaan Cumar Maxamed waxaa uu 1985 ku dhashay baadiyaha magaaladda Doolow, wuxuu Waxbarashadiisii ku qaatay magaaladda Qardho kadibna waxaa uu ku biiray Ciidamada isagoo qaatay tababaro ciidan, ifka wuxuu uga tegay  hal xaas oo haysa shan caruur ah oo mid wiil yahay, hadana xaamilo ah.

Ilaahay waxaan uga baryayaa inuu janadii fardowsa geeyo, isaga iyo saddex xarigle Axmed Yuusuf Cabdi, waxay geeriyoodeen iyagoo dalkooda ka difaacaya maandooriyaha iyo amni darada.

Puntland ma xayirin, badeecadda u socota Gobolada kale.

                          

Dawladda Puntland ee Soomaaliyeed iyada oo illaalinaysa  xuquuqda macaamiisha ayay qaadatay tallaabooyin ay ka mid yihiin in aan la kaydin karin cunnooyinka asaasiga ah, la kordhin karin sicirkooda , isla markaana cunnadii lagu quudan jiray gudaha Puntland aan loo rari karin degaanno kale si looga sameeyo macaash dheeri ah, iyada oo si xun loo isticmaalayo duruufaha caafimaad ee taagan iyo baahida bulshada Soomaaliyeed meel walba oo ay joogto.

Puntland marna ma xayirin, mana xayiri doonto badeecada dadka Soomaaliyeed kala soo degaan dekadda Boosaaso. Tusaale ahaan Puntland ma xayirin wax canshuur dheeri ahna kuma soo rogin badeecada u socota gobolka kale. 

Taa baddalkeeda xaaladda Caafimaad ee jirta awgeed Puntland waxay cashuurta ka dhaaftay badeecaddaha quutul-daruuriga ah ee kasoo dega Boosaaso, iyadoon loo eegayn meesha ay u socoto  ama Boosaaso ha u socoto ama Beledweyne.

Dadka iyo dawladda Puntland marna kama suuroowdo in ay duruufaha adag ee dalka ka jira u isticmaasho aalad cadaadis kuna dhibaatayso ummadda Soomaaliyeed ee la daalaa -dhacaya cudurrada, colaadda, abaaraha iyo fatahaadaha. 

Sidii dhaqanka u ahayd dadka iyo dawladda Puntland waxay mar walba u taagan yihiin sidii ummadda Soomaaliyeed looga difaaci lahaa aafooyinka, guud ahaanna dib loogu yagleeli lahaa dawladnimada Soomaaliya.

Shirka Wadatashiga Puntland (15 March 2020)

Markii uu dalku burburay dadka Gobolada Puntland waxay isugu yimaadeen kulamo iyo shirar kala danbeeyay, rag iyo dumar ayaa shaqeeyey habeeno iyo maalmo, u samray culeysyadii jiray xiligaasi si shirweynihii Puntland u hirgalo, ugu danbeyna waxay natiijadu noqotay dhismaha Puntland oo maanta ah hormuudka Dowladdaha xubnaha ka ah Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Shirka wadatashiga Puntland ee uu ku dhawaaqay Madaxweyne Siciid Cabdullaahi Deni waa fursad dahabi ah oo ay heleen dadweynaha Puntland, Shalay talo ayaa lagu dhisay Puntland, talo ayaa lagu waday, maantana talo ayeey uga gudbeysa marxalad kasta.

Hoggaamiyeyaasha wanaagsan oo keliya ayaa u ogolaada wadatashi dadweynaha, waayo waxaa badan inta aan fursad talo-bixin dadkooda siin oo jecel rabitaankooda in ay wax ku go’aamiyaan. Sidaasi darteed wadatashi wuxuu marwalbo noqdaa mid miro-wanaagsan dhala.

Ma garan karo sabab looga soo horjeesan karo ma eed loogu yeeli karo Wadatashi ay isugu imanayaan Dadweyne iyo Madaxdooda, waxa aadan sameyn Karin hadii qofkale awoodo mahan in ay ku damaqdo, ama aad u raadiso eed iyo dhalliil! wax wanaagsan haduu yahay waxay ku qurux-badantahay in aad ugu hambalyeeyso oo weliba isku daydo inaa uga dayato.

Madaxweyne Deni fursada watashiga Puntland kuma koobin Masuuliyiinta Puntland xilka ka haya oo keliya, Balse waxaa sidoo kale dadka wadatashiga loogu yeeray qeyb ka ah Masuuliyiinta Puntland ku metela Dowladda Federaalka ah ee Soomaaliya, taasi oo muujineysa in uusan shirku aheyn mid dad-gaar ah , balse uu yahay Shir-weyne reer Puntland oo qofkasta oo masuuliyad ku metela dadweynaha Puntland looga baahanyahay inuu kasoo qeybgalo.

Waxaan u arkaa qofkasta oo reer Puntland ah inuu maanta haysto fursad taariikhiya oo uu door ugu yeesho, ka shaqeeyo , garab istaago ama uu goobjoog uga noqdo Shirweyne Wadatashi oo dadweynaha Puntland iyo Madaxdoodu isugu yimaadeen.

Hodon Naalaye : Nalkii La damiyey

                                                                                                      

Alla Ha'unaxariistee Hodon Naalaye intaan ka bartay, waxay marwalbo ka sheekeyn jirtay sida ay u jeceshahay inay dalkeeda wax uga bedesho, waxayna aad ugu dadaali jirtay hirgelinta fekradaha ay u aragto in ay waxbedeli karaan.                                                       

Maalmihii ay bilowday Barnaamijkeedii caanbaxay ee IntegrationTv ayaan anigoo ka shaqeynayey SomaliChannelTV  Xafiiska Nairobi, waxaan ka mid ahaa dadkii ka felceliyey hab-tebinta kowaad iyo sida ku wanaagsan, Waxaan Xasuustaa xiliyadaasi in ay wareysatay Weriye Maxamed Ilkacase oo Muddo dheer Aqoon iyo Shaqo naga dhexeysay.

Waxaan u sheegay in Barnaamijyada noocaasi oo kale ah ay tahay door banaan oo loo baahnaa in la buuxiyo si looga shaqeeyo ishdexgalka Bulshada, isku xirka Qurbojoogta iyo Daljoogta iyo in dadka qurbaha jooga ay maqlaan waxyaabaha wanaagsan ee dalka kasocda.

Hodon waxay safaro ku martay Gobollada kala duwan ee dalka, waxayna Yool ka dhigatay in ay soo gudbiso barnaamijyo xambaarsan bilicda, horumarka iyo dhaqanka oo inta badan ay saldhig uga dhigeysay Hal-ku dhigyo cusub , mar ay dhiirigelinaysay dumarka waxay soo shaacsaartay halku dhigeedii caanka noqday ee  #NaagIskadhig.

Waxay Tusaale wanaagsan u ahayd dadka kusoo laabtay dalka ee hadana ka shaqeeynayay in Soomaaliya laga bixiyo sawir wanaagsan, in la dhiirigeliyo Nabada iyo horumarka ka socda meelkasta oo Soomaaliya ah, waxayna haldoor u aheyd si gaar ah Haweenka Soomaaliyeed

Mar ay ka sheekaynaysay waxa ay jeceshay in lagu xasuusto oo dabcan maantaba lagu xasuusinayo, waxay tiri:

"Aniga u jeedkeygu ma ahan in aan caan noqdo oo aan lacag sameeyo ee u jeedkaygu wuxuu yahay maxaad ka tageysa markaad dhimato oo ay dadku kuugu xusuusanayaan, marka inshaallah haddii ay dadku igu xusuustaan in aan ahay qof markasta jecel in dadka Soomaaliyeed ay noqdaan dad walaalo ah oo fahmi kara muhiimaadda waddankeena uu leeyahay".

Hodon waxay ku dhalatay Laascaanood 19760-dii, Iyada iyo qoyskeedu waxay u guureen Canada sanadkii 1984-dii, waxay wax ka baratay Machadka West Humber iyo Jaamacadda Windosor.

Dilkeedu wuxuu Soomaali ula micno yahay Nal- iftiimiyay  oo la damiyey! waana sababta ay dad badan uga hadlayaan kuwo kalena ay Murugadu aamusisay, waxaan dareenka tacsida la wadaagaya Qoyskeedii iyo Qoyska Odeygeedii Wasiir hore Fariid Jaamac oo isna ay isku meel ku dhinteen. Labadooduba waxay ahaayeen hal-door bulsho, Wasiir Fariid wuxuu hormuud u ahaa qorshe lagu horumarinayo in dalka la beerto, oo kor u qaadaya wax soo saarka dalka.

Waxaan rajeynaya in dadka Hodon la mid ahaa iyo kuwa iyada ay baraarujisay ee ay ku hagtay ka shaqeynta horumarinta dalka in aysan isdhiibin oo uusan falkan rajo-dilin, Laakiin ay dhameystiraan halgankii walaashood bilowday si Soomaaliya loo gaarsiiyo meel ay istaahisho.

Abwaan Singub iyo intaan ka xasuusto

Markii iigu horeysay Alla Ha'unaxariistee Maxamuud Cabdullaahi Singub waxaan ku kulanay Garoowe 2008-dii, xiligaasi oo isaga iyo koox fanaaniin ah oo reer Jabuuti ah ay bandhig-faneed uu yimaadeen Puntland.

Waxaan uga sheekeeyay Riwaayadihiisii hirgalay, kuwii aan aadka u daawaday iyo halys wixii aan hadalkiisa ka xasuustay, Alla Ha'unaxariistee Singub wuxuu isna iiga waramay caqabado uu kala kulmay Mareykanka kadib markii uu soo saaray Riwaayadiisii taxanaha noqotay ee Qabyo.

Dhowr jeer ayaan isugu nimi Fagaare isaga oo aad u kaftamaya, Waxaan xasuustaa habeen Marwo Caasho Geelle  oo ahayd Wasiirka  Haweenka ee Puntland, ay Xaflad casho ah u sameysay Madaxweynihii Soomaaliya Cabdullaahi Yuusuf iyo Madaxweynihii Puntland ee Xiligaasi Cadde Muuse Xirsi oo uu goobjoog ahaa Abwaan Sangub, Alla Ha'unaxiirsto saddex-daba.

Wuxuu Abwaan Singub ka sheekeeyay da'ada iyo sida aan looga run sheegin, isagoo kaftan dhex-dhigay AUN Cabdullaahi Yuusuf Axmed iyo Gen.Cadde Muuse,  taasi oo sababtay in Madaxweyne Cadde Muuse uu yiraaho "Cabdullaahi Yuusuf weligiis waa iga weynaa", Laakiin Madaxweyne Cabdullaahi Yuusuf ayaa markii hadalka la siiyey ku billaabay "Caddow kaama weyneen ee waa kaa darajo sareeyay", kaftankaasi oo uu fure u ahaa Abwaan Singub.

Abwaan Singub wuxuu habeenkaasi xafladda kusoo bandhigay Suugaan ku saabsan Midnimada Soomaaliyeed, iyo wacygelinta jiilka cusub. Waxaan sidoo kale xasuustaa in isaga iyo kooxdiisu ay meesha kusoo gudbiyeen hees ay Puntland uga mahadcelinayaan teegaradii ay siisay Jabuuti, markii ay dirireen Jabuuti iyo Eritrea.

Wixii intaasi ka danbeysay waxaan dhowr jeer ku kulanay Muqdisho, isagoo aad ugu mashquulsan soo nooleynta Suugaanta Soomaaliyeed, Singub oo dhashay 1943-dii ku dhashay magaaladda Dhagaxbuur ee degmada Jarar ee Dowlad deegaanka Soomaalida, ayaa laf-dhabar u ahaa Suugaanta Soomaaliyeed.

Dadka Soomaaliyeed waxaa ay waayeen Abwaan loolla laabto wixii Suugaan ah, shakhsi ah keyd-nool oo dhinaca dhaqanka ah, furena u ahaa soo nooleynta iyo illaalinta Suugaanta Soomaaliyeed.

Alla Ha'unaxariisto Abwaan Singub, waxaan dareenka tacsida la qeybsanaya Soomaali oo dhan , asxaabtiisii Suugaanta iyo eheladiisii.